Mijn recept voor de puree

Jij bent de chef-kok

“Niemand is deskundiger dan degeen die zijn eigen puree heeft gemaakt.”
Uit de flaptekst van Recepten om in de puree te raken van Bruno-Paul De Roeck

De meeste mensen vragen zich af: waarom overkomt mij dit steeds? Dit huiswerk stelt een andere vraag: wat doe ik precies, waardoor dit steeds gebeurt?

Daarvoor schrijf je een recept. In kookboekstijl beschrijf je hoe iemand anders, stap voor stap, in exact dezelfde puree belandt als jij. Wie zijn eigen puree zo precies kan beschrijven, ziet ook waar hij hem anders kan bereiden.

Dit huiswerk ontwikkelt drie vaardigheden:

• Eerlijk naar jezelf kijken: zien wat je doet, zonder jezelf te veroordelen.
• Verantwoordelijkheid nemen: je eigen aandeel herkennen, in plaats van alleen de omstandigheden of de ander.
• Anders kiezen: één stap in je patroon herkennen en onderbreken.

Dit huiswerk heeft zeven lessen. De eerste vijf lessen leveren elk een ingrediënt op. In les 6 schrijf je daarmee je recept, en in les 7 zie je een volledig voorbeeld en zoek je je eigen omkeerstap. In elke les volg je Sander, die zijn eigen recept schrijft. Zo zie je steeds hoe het eruitziet.

Durf eerlijk te zijn

Een recept voor je eigen puree schrijven vraagt lef. Je kijkt naar dingen die je liever niet ziet. Dat is precies de bedoeling. Je groei begint waar je comfortzone ophoudt.

Wees eerlijk, maar wees niet hard. Je onderzoekt wat je doet, niet wat je waard bent. Een vleugje humor helpt: wie om zijn eigen recept kan lachen, staat er al een stukje boven.

Kom je er niet uit?

Zit je vast, of weet je niet hoe verder? Neem je aantekeningen mee naar de volgende sessie. Daar kijken we er samen naar.

Merk je dat het schrijven vooral leidt tot zelfverwijt, of word je er somber of onrustig van? Stop dan, en bespreek het met ons. Dit huiswerk is een oefening in zelfonderzoek, geen vervanging van hulp als het echt zwaar wordt.

Werkboek en materiaal

Bij dit huiswerk hoort een werkboek met alle invulbladen uit de lessen. Je kunt het printen en met de hand invullen, of de PDF op je computer of tablet invullen en bewaren.

Het werkboek is een steun bij het huiswerk, geen vervanging. Lees eerst de les, en vul daarna het blad in. Zo weet je waarom je doet wat je doet.

Is een vak te klein, of wil je ergens dieper op ingaan? Werk het dan verder uit in je notitieboekje.

Wat je opschrijft, is persoonlijk. Bewaar je werkboek op een plek die van jou is. Werk je als stel aan het huiswerk? Dan heeft ieder een eigen exemplaar. Neem het mee naar de sessie, dan kijken we er samen naar.

Download: Werkboek Mijn recept voor de puree.

Zelf verantwoordelijk

Bruno-Paul De Roeck (1930-2012) was een Vlaamse psychotherapeut. Voordat hij therapeut werd, leefde hij jarenlang als monnik. Later werd hij een bekende stem binnen de Gestalttherapie. Zijn boek Gras onder mijn voeten is nog steeds een toegankelijke kennismaking met Gestalt.

Met Recepten om in de puree te raken schreef hij een doe-het-zelf-therapieboek met een knipoog. Zijn overtuiging: jij bent zelf verantwoordelijk voor je leven, en therapie hoort je niet afhankelijk te maken van een helper.

Wij werken in dezelfde geest. Het werk doe je zelf. Wij helpen je om scherp te kijken.

Waarom overkomt mij dit steeds?

“Verandering gebeurt wanneer iemand wordt wie hij is, niet wanneer hij probeert te worden wie hij niet is.”
Arnold Beisser, psychiater en Gestalttherapeut, in The Paradoxical Theory of Change (1970)

Waar gaat deze les over

Als je steeds in hetzelfde probleem belandt, voelt het alsof het je overkomt. “Mijn partner maakt me boos.” “Mijn werk maakt me gestrest.” Maar tussen wat er gebeurt en hoe jij je voelt, zit bijna altijd een reeks van jouw eigen stappen. Een gedachte, een reactie, een stilte, een gewoonte.

De Roeck draaide de vraag om. Niet: waarom overkomt mij dit? Maar: wat doe ik precies om dit weer te laten gebeuren?

Waarom deze methode werkt

• Jij bent de deskundige. Niemand weet beter hoe jij in de puree belandt dan jij.
• Concreet maakt zichtbaar. Zolang je patroon vaag blijft (“ik raak altijd gestrest”), kun je er niets mee. Een recept dwingt je tot concrete stappen. Die kun je herkennen, en dus ook onderbreken.
• Humor geeft afstand. Een zwaar patroon als kookrecept opschrijven, maakt het lichter. Je kijkt er even van buitenaf naar.
• Wie het maakt, kan het ook anders maken. Als jij de chef-kok bent, heb jij ook de sleutel in handen.

Een voorproefje

Recept voor een avond vol gelijk en eenzaamheid
Neem één opmerking van je partner. Hoor er meteen kritiek in. Verdedig je binnen drie seconden. Laat een flinke schep oude voorbeelden meesudderen. Serveer koud, in stilte, op de bank.

Dit is het begin van het recept van Sander, die je door alle lessen heen volgt. Herken je iets? Dan weet je waar dit huiswerk naartoe gaat.

Uit de praktijk

In elke les volg je Sander. Hij schrijft zijn eigen recept, stap voor stap, net als jij.

Sander en zijn vriendin Noor krijgen steeds weer ruzie over kleine dingen. Sander zegt het vaak: “Waarom eindigt elk gesprek met haar toch in ruzie?” Als hij zijn drie terugkerende problemen opschrijft, staan er ruzies met Noor, overwerken en piekeren voor het slapen. Hij kiest de ruzies, omdat die het vaakst voorkomen.

Dan draait hij de vraag om: “Wat doe ik precies, waardoor elk gesprek in ruzie eindigt?” Hij weet het nog niet. Maar hij geeft zijn gerecht wel alvast een naam: Recept om me onbegrepen te voelen.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Noteer je terugkerende problemen. Schrijf drie situaties op waarin je steeds weer belandt.
2. Kies je gerecht. Kies er één. Niet de zwaarste, wel eentje die vaak voorkomt.
3. Draai de vraag om. Schrijf er een zin bij: “Wat doe ik precies, waardoor dit steeds gebeurt?”
4. Geef je gerecht een naam. Bijvoorbeeld: “Recept om overwerkt te raken” of “Ragout van uitstelgedrag”. Dit is je eerste ingrediënt.

Het allerbelangrijkste

Je patroon overkomt je niet zomaar. Er zit een reeks van jouw eigen stappen in. Daar ligt geen schuld, wel macht: wat jij maakt, kun jij ook anders maken. Vandaag kies je het gerecht dat je gaat onderzoeken.

Bronnen en verder lezen

• Bruno-Paul De Roeck, Recepten om in de puree te raken (Uitgeverij De Toorts)
• Arnold Beisser, The Paradoxical Theory of Change (1970), Engelstalig
• Ons blog: 5 tips om zelf je relatie te verbeteren

De macht van het geheim

“Schaamte haalt haar kracht uit het onuitspreekbare.”
Brené Brown, onderzoeker naar kwetsbaarheid en schaamte, in De kracht van kwetsbaarheid

Waar gaat deze les over

Wat in het donker blijft, houdt de regie. Zolang je een patroon verborgen houdt, voor anderen of voor jezelf, heeft het macht over jou. Uit schaamte, uit schuld of uit angst stop je het weg. Dat kost energie, en ondertussen stuurt het ongemerkt je gedrag.
De Roeck doorbrak die macht door het geheim uit te spreken. Precies en zonder omwegen. Zodra je haarscherp opschrijft wat je doet, verliest het geheim zijn grip. Het wordt een patroon dat je kunt bekijken, waar je om kunt lachen, en dat je kunt veranderen.

Geen geheime kennis

De Roeck had ook weinig op met therapeuten die zich verschuilen achter vakjargon en diagnoses. Als alleen de deskundige weet wat er met jou aan de hand is, ben jij afhankelijk. Bij hem was het omgekeerd: jij bent de expert van je eigen binnenwereld. Zo kijken wij er ook naar.

Valkuilen

• Het geheim alleen voor jezelf houden. “Ik weet het wel, maar ik schrijf het niet op.” Dan blijft het in het donker.
• Het verzachten. “Ik ben soms een beetje laat met reageren.” Als het eigenlijk gaat om: “Ik lees het bericht en laat het drie dagen liggen.”
• Jezelf afstraffen. Uitspreken is iets anders dan afkraken. Je beschrijft, je veroordeelt niet.

Uit de praktijk

Sander gaat verder met zijn recept. Wat zegt hij over de ruzies nooit hardop? Het duurt even, dan schrijft hij: “Als Noor iets opmerkt, ben ik bang dat ze me eigenlijk niet goed genoeg vindt.”
Daarna haalt hij de verzachtende woorden weg. “Soms reageer ik een beetje fel” wordt: “Ik verhef binnen drie seconden mijn stem.”
Hij leest het hardop voor aan zichzelf. Zijn keel wordt even dik. Dan merkt hij dat de angst op papier kleiner klinkt dan in zijn hoofd. Het geheim is nu een zin die hij kan bekijken.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Wat zeg je niet hardop? Schrijf bij je gerecht uit les 1 op wat je over dit patroon nooit hardop zegt.
2. Maak het precies. Haal de verzachtende woorden weg: “soms”, “een beetje”, “eigenlijk niet zo erg”.
3. Lees het hardop voor aan jezelf. Merk op wat er in je lichaam gebeurt.
4. Deel het met één iemand die je vertrouwt. Alleen als je dat wilt. Of neem het mee naar de sessie. Dit is je tweede ingrediënt.

Het allerbelangrijkste

Wat je verborgen houdt, houdt jou vast. Zodra je je patroon precies benoemt, verliest het zijn macht. Dan wordt het iets wat je kunt bekijken, en dus iets wat je kunt veranderen.

Bronnen en verder lezen

• Bruno-Paul De Roeck, Recepten om in de puree te raken (Uitgeverij De Toorts)
• Brené Brown, De kracht van kwetsbaarheid (oorspronkelijk: Daring Greatly, 2012)
• Ons blog: Persoonlijke groei is de sleutel tot sterke relaties

Jij bent eindverantwoordelijk

“Het gaat er niet om wat anderen van ons hebben gemaakt, maar om wat wij zelf maken van wat zij van ons hebben gemaakt.”
Vrij naar Jean-Paul Sartre, filosoof, in Saint Genet

Waar gaat deze les over

Veel mensen beleven hun problemen als iets wat hen overkomt. Het ligt aan de omstandigheden, aan de baas, aan de partner. Zolang je de oorzaak alleen buiten jezelf legt, maak je jezelf machteloos.

Jij bent eindverantwoordelijk voor je eigen leven. Niet voor alles wat er gebeurt, wel voor hoe je erop antwoordt. In verantwoordelijkheid zit het woord antwoord: je vermogen om te antwoorden op wat er gebeurt.

Je eigen macht toe-eigenen begint met het inzicht dat jij actief bijdraagt aan hoe je je voelt en wat je doet. Ook als je vastzit. Dat klinkt misschien zwaar, maar het is goed nieuws. Want als jij bijdraagt, kun je ook anders bijdragen.

Kijk eens hoe goed je bent

Er zit nog een kant aan. Je patroon in stand houden kost vakmanschap. Elke dag weer jezelf blokkeren, bang maken of overvragen: daar is kracht voor nodig. Die kracht is van jou. Zie je dat, dan kun je diezelfde kracht inzetten voor iets wat wél voor je werkt.

Niemand redt je, en dat is goed nieuws

Een therapeut, een partner of een vriend kan je een spiegel voorhouden. Maar de keuze en de verandering komen uit jezelf. Wacht niet op redding of goedkeuring van buitenaf. Pak zelf het stuur.

Valkuilen

• Van slachtoffer naar schuldige. “Dus het is allemaal mijn schuld.” Nee. Verantwoordelijkheid is iets anders dan schuld. Je kijkt naar je eigen aandeel, niet naar je straf.
• Omstandigheden in je recept. “Mijn baas geeft me te veel werk” is een omstandigheid. “Neem zonder protest al het werk van je baas aan” is een stap van jou.
• Wachten op een ander. “Als hij eerst verandert, dan ik ook.” Zo geef je je macht weg.

Uit de praktijk

Sander vangt zijn slachtofferzinnen. “Noor maakt me boos.” “Het escaleert altijd.” “Zij begint er steeds over.”

Hij herschrijft ze naar regie-zinnen: “Ik hoor kritiek. Ik verhef mijn stem. Ik haal oude voorbeelden erbij. Ik loop weg.”

Bij zijn vakmanschap moet hij lachen. “Binnen drie seconden heb ik een complete verdediging klaar, met bewijsmateriaal uit 2019. Eigenlijk best knap.” En dan het inzicht: met diezelfde scherpte zou hij ook kunnen vragen wat Noor bedoelt.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Vang je slachtofferzinnen. Schrijf drie zinnen op die je over je gerecht zegt, zoals “Het overkomt me” of “Hij maakt me boos”.
2. Herschrijf ze naar regie-zinnen. Dat zijn zinnen waarin jij de handelende persoon bent. “Hij maakt me boos” wordt: “Ik hoor kritiek, ik verhef mijn stem en ik loop weg.”
3. Erken je vakmanschap. Schrijf op hoeveel energie en kunde je patroon je kost. Met een knipoog mag.
4. Ontdek je eigen kracht. Waar zou je die energie ook voor kunnen gebruiken? Dit is je derde ingrediënt.

Het allerbelangrijkste

Jij bent geen slachtoffer van je puree, je bent de chef-kok. Je bent niet verantwoordelijk voor alles wat er gebeurt, wel voor hoe je erop antwoordt. Dat is geen schuld, het is macht. Wat je zelf in stand houdt, kun je zelf ook anders doen.

Bronnen en verder lezen

• Bruno-Paul De Roeck, Recepten om in de puree te raken (Uitgeverij De Toorts)
• Jean-Paul Sartre, Saint Genet, comédien et martyr (1952), Franstalig
• Ons blog: Onmacht in relaties: hoe aangeleerde hulpeloosheid je relatie doodt

Taal als bondgenoot

“De grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld.”
Ludwig Wittgenstein, filosoof, in Tractatus logico-philosophicus (1921)

Waar gaat deze les over

Taal verraadt hoe je in de wereld staat. Veel mensen gebruiken onbewust taal waarmee ze hun eigen keuzes en gevoelens ontwijken. Taal wordt dan een schuilplaats. Door je taal te veranderen, maak je er een bondgenoot van.

Van schuilplaats naar bondgenoot

Niet: “Het loopt niet lekker op mijn werk.”
Wel: “Ik ervaar spanning op mijn werk.”

Niet: “Ik kan die afspraak echt niet afzeggen.”
Wel: “Ik kies ervoor die afspraak niet af te zeggen, omdat ik de gevolgen liever vermijd.”

Niet: “Ik moet vanavond nog overwerken.”
Wel: “Ik kies ervoor om vanavond over te werken, omdat ik het project af wil hebben.”

Van “het” naar “ik”. Van “ik kan niet” naar “ik kies er niet voor”. Van “ik moet” naar “ik wil” of “ik kies”. Zo zie je weer waar jij zelf aan het stuur zit.

Hier en nu

Verandering gebeurt in het heden. Taal helpt je daar te blijven.

• Van “vroeger” en “als ooit” naar “op dit moment”.
• Van “waarom” naar “hoe” en “wat”. “Waarom voel ik me zo?” leidt tot piekeren. “Wat voel ik nu precies?” en “Hoe maak ik mezelf op dit moment bang?” brengen je bij wat er nu gebeurt.

Je lichaam liegt niet

Zeg je dat het goed gaat, terwijl je kaken op elkaar staan en je schouders vastzitten? Dan is je taal een masker. Taal wordt een bondgenoot als je woorden kloppen met wat je voelt: “Ik zeg dat het gaat, maar ik voel spanning in mijn keel.”

Uit de praktijk

Sander luistert een dag naar zijn eigen taal. Hij vertelt een collega: “Je komt thuis, je bent kapot, en het eerste wat je hoort is commentaar. Daar word je gek van.”
Thuis schrijft hij het opnieuw, met “ik”: “Ik kom thuis. Ik ben moe. Ik hoor een opmerking, en ik kies ervoor meteen terug te slaan.” Dat klinkt ineens heel anders. Het is iets wat hij doet.
Ook zijn waarom-vraag verandert. “Waarom reageert ze altijd zo?” wordt: “Hoe maak ik van één opmerking een ruzie?” En als hij zijn zinnen hardop leest, merkt hij dat hij “het maakt me niks uit” schrijft, terwijl zijn kaken op elkaar staan.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Luister naar je eigen taal. Let een dag lang op hoe vaak je “het”, “je”, “ik moet” en “ik kan niet” zegt.
2. Herschrijf. Neem je zinnen uit les 2 en 3, en zet ze om naar ik-taal en keuze-taal.
3. Van waarom naar hoe. Vervang één waarom-vraag over je gerecht door een hoe-vraag: “Hoe maak ik dit?”
4. Check je lichaam. Lees je herschreven zinnen hardop. Klopt wat je zegt met wat je voelt? Dit is je vierde ingrediënt.

Tussen vrijheid en bepaaldheid

“Alles kan een mens worden afgenomen, behalve één ding: de laatste menselijke vrijheid om in elke situatie zijn houding te kiezen.”
Viktor Frankl, psychiater, in De zin van het bestaan

Waar gaat deze les over

Hoe vrij ben je eigenlijk? Je leven speelt zich af tussen twee polen. De Roeck zag dat niet als een filosofisch raadsel, maar als een praktische balans waarin je je elke dag beweegt.

Bepaaldheid: wat gegeven is

Bepaaldheid is alles waar je op dit moment geen directe invloed op hebt. Je lichaam, je leeftijd, je verleden, je familie, de keuzes van een ander.
Richt je je alleen daarop, dan wordt het: “Ik kan er niks aan doen, zo ben ik nou eenmaal.” Dat is de valkuil van passiviteit.

Vrijheid: wat je ermee doet

Vrijheid betekent niet dat je alles kunt worden of doen wat je wilt. Het is de ruimte die je wél hebt om te reageren. Je hebt je verleden niet gekozen, maar wel hoe je er vandaag mee omgaat. Je hebt geen invloed op wat een ander doet, maar wel op je eigen reactie.
Doe je alsof alles een keuze is, dan ontken je de werkelijkheid. Dat is de valkuil van overschatting.

De kracht ligt ertussen

Eerst erkennen wat gegeven is, zonder ertegen te vechten. Dan kijken wat je wél kunt beïnvloeden. Erkennen wat is, en van daaruit kiezen wat je doet.

Uit de praktijk

Sander maakt zijn twee kolommen.
Gegeven: Noor zegt soms iets kritisch. Hij is vaak moe na zijn werk. En hij is gevoelig voor kritiek, al van jongs af aan.
Gekozen: hoe snel hij reageert. Dat hij oude voorbeelden erbij haalt. Dat hij niet vraagt wat Noor bedoelt. Dat hij wegloopt.
Bij het tweede lijstje schrikt hij. “Ik deed alsof dit allemaal vanzelf ging. Maar het zijn keuzes.” Zijn vrijheid schrijft hij er meteen bij: “Ik kan niet voorkomen dat Noor iets zegt. Ik kan wel kiezen hoe snel ik reageer.”

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Maak twee kolommen. Kolom 1: wat is gegeven in je gerecht? Kolom 2: wat kies je zelf?
2. Erken kolom 1. Schrijf bij elk punt: “Dit is zo.” Zonder ertegen te vechten.
3. Onderzoek kolom 2. Bij welk punt doe je alsof het gegeven is, terwijl je het eigenlijk zelf kiest?
4. Kies één vrijheid. Schrijf op waar jij, binnen wat gegeven is, ruimte hebt om anders te reageren. Dit is je vijfde ingrediënt.

Het allerbelangrijkste

Niet alles is een keuze, maar je reactie wel. Erken wat gegeven is, en neem verantwoordelijkheid voor wat je wél kunt kiezen. Op dat snijvlak ligt je kracht.

Bronnen en verder lezen

• Bruno-Paul De Roeck, Recepten om in de puree te raken (Uitgeverij De Toorts)
• Viktor Frankl, De zin van het bestaan (oorspronkelijk: …trotzdem Ja zum Leben sagen, 1946)
• Ons blog: Wachten op relatiegeluk? Wacht niet langer, creëer het zelf!

Schrijf je recept, stap voor stap

“Ik schrijf alleen maar om erachter te komen wat ik denk, waar ik naar kijk, wat ik zie en wat het betekent.”
Joan Didion, schrijver, in Why I Write (1976)

Waar gaat deze les over

Nu heb je alle ingrediënten verzameld. In deze les schrijf je ze op als recept. Neem er 20 tot 30 minuten voor, met pen en papier of op je telefoon. Schrijf in de gebiedende wijs, gericht aan een lezer: “Neem…”, “Zeg…”, “Vermijd…”. Het doel: wie jouw recept precies volgt, belandt gegarandeerd in dezelfde puree als jij.

Het recept in zeven stappen

1. Geef je gerecht een naam. Gebruik de naam uit les 1. Schrijf bovenaan: “Recept om … te raken”, of geef het een kookboeknaam, zoals “Stoofpotje van uitstelgedrag”.
2. Beschrijf de aanleiding. Wanneer begint het? Waar ben je? Wie is erbij? Wat gebeurt er concreet? Wat merk je in je lichaam? Schrijf alleen de feiten op, nog geen interpretatie.

“Neem een avond waarop je partner iets zegt wat je als kritiek ervaart. Jullie zitten aan tafel. Je hart gaat sneller.”

3. Verzamel de ingrediënten. Gebruik wat je in les 1 tot en met 5 hebt gevonden. Zet ze in vier groepjes. Kookmaten maken het levendig: “een flinke schep”, “een snufje”, “200 gram”.

• Gedachten en oordelen: “Ik moet alles perfect doen.”
• Gevoelens en lichaam: onrust in je buik, spanning in je nek.
• Wat je doet: controleren, verdedigen, wegdraaien.
• Wat je nalaat: niet vragen, niet zeggen wat je voelt, geen pauze nemen.

4. Schrijf de bereidingswijze. Beschrijf stap voor stap, in de juiste volgorde, wat de lezer moet doen en denken. Begin elke stap met een werkwoord. Werk van de voorbereiding, via het toevoegen en het laten sudderen, naar het serveren.
5. Beschrijf het resultaat. Wat komt er op tafel? Hoe voel je je, wat doet je lichaam, wat gebeurt er tussen jou en de ander, en hoe ziet de volgende dag eruit?
6. Doe de kwaliteitscheck. Lees je recept kritisch door:

• Is het waterdicht? Belandt iemand anders die dit precies volgt in exact dezelfde puree? Haal de mazen eruit.
• Ben jij de chef-kok? Staat er wat jíj doet, of wat anderen jou aandoen? Omstandigheden en klachten over anderen schrap je.
• Is het concreet genoeg? “Pieker” is te vaag. “Lees de mail vijf keer en stuur om half tien ’s avonds alsnog een antwoord” is een recept.
• Staat het nalaten erin? Wat je níét doet, is vaak het sterkste ingrediënt.

7. Lees het hardop voor. Aan jezelf, en als je dat wilt aan iemand die je vertrouwt. Merk op wat het met je doet. Herken je hoeveel moeite en vakmanschap het kost om deze puree steeds weer te bereiden?

Valkuilen

• Te veel tegelijk. Een recept voor “mijn hele leven” wordt vaag. Eén patroon per recept.
• Het verhaal vertellen. Een recept is geen dagboek. Schrijf instructies, geen uitleg over hoe het zo gekomen is.
• Jezelf afkraken. Als het schrijven vooral leidt tot zelfverwijt, stop dan even. Je beschrijft gedrag, geen karakterfout.

Uit de praktijk

Sander legt al zijn ingrediënten naast elkaar en schrijft zijn eerste versie: “Raak geïrriteerd door Noor. Krijg ruzie. Voel je rot.”
Bij de kwaliteitscheck ziet hij het meteen. Niemand kan dit koken. Er staan geen stappen in, en Noor doet alles. Hij is niet de chef-kok, hij is de toeschouwer.
Dus herschrijft hij. Hij gebruikt zijn ingrediënten uit les 1 tot en met 5: de angst niet goed genoeg te zijn, de drie seconden, de oude voorbeelden, de vraag die hij niet stelt, het weglopen. Zijn tweede versie is waterdicht. Je leest hem in les 7.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Leg je ingrediënten klaar. Zet alles wat je in les 1 tot en met 5 schreef bij elkaar.
2. Schrijf je eerste versie. Volg stap 1 tot en met 5. Het hoeft niet mooi.
3. Doe de kwaliteitscheck. Herschrijf tot het recept waterdicht is, en jij de chef-kok bent.
4. Lees het hardop voor. Aan jezelf, en zo je wilt aan iemand die je vertrouwt.

Het allerbelangrijkste

Een goed recept is concreet, eerlijk en waterdicht. Het beschrijft wat jij doet en nalaat, niet wat je overkomt. Wie zijn eigen puree zo precies kan opschrijven, heeft hem al half in de hand.

Bronnen en verder lezen

• Bruno-Paul De Roeck, Recepten om in de puree te raken (Uitgeverij De Toorts)
• Joan Didion, Why I Write (1976), Engelstalig

Het recept van Sander

Dit is geen les, maar een voorbeeld. In de lessen heb je Sander zijn ingrediënten zien verzamelen. Hier lees je zijn volledige recept, zoals het eruitziet na de kwaliteitscheck uit les 6. Leg je eigen recept ernaast. Waar is dat van jou nog vaag? Wat ontbreekt er nog?

Recept om me onbegrepen te voelen

Ingrediënten

• Eén opmerking van je partner, het liefst aan het eind van een lange werkdag
• Een flinke schep “zij vindt dat ik het niet goed doe”
• Een snufje angst dat je niet goed genoeg bent, al jaren gerijpt
• Twee eetlepels oude voorbeelden waarin jij gelijk had, het liefst uit 2019
• Een strakke kaak en opgetrokken schouders
• Geen enkele vraag over wat de ander bedoelde

Bereidingswijze

1. Kom moe thuis en zeg niet dat je moe bent.
2. Neem de eerste opmerking van je partner en hoor er meteen kritiek in.
3. Vertel jezelf dat je weer niet goed genoeg bent.
4. Reageer binnen drie seconden, en verhef je stem een beetje.
5. Voeg de oude voorbeelden toe en laat ze even meesudderen.
6. Vraag vooral niet: “Wat bedoel je precies?”
7. Zeg niet dat je je gekwetst voelt. Zeg: “Jij begrijpt het altijd verkeerd.”
8. Zeg dat het je niks uitmaakt, met je kaken op elkaar.
9. Loop weg en ga op de bank zitten, met je telefoon.

Serveren
Koud, in stilte, met een bijgerecht van eenzaamheid. De volgende ochtend hangt de spanning er nog. Zo staat de volgende maaltijd alvast klaar.

Waarom dit recept werkt

• Het is waterdicht. Wie deze stappen precies volgt, voelt zich gegarandeerd onbegrepen.
• Sander is de chef-kok. Noor zegt één ding. Alle andere stappen zijn van Sander zelf.
• Het nalaten staat erin. Niet zeggen dat hij moe is, niet vragen wat Noor bedoelt, niet zeggen dat hij gekwetst is.
• Het is concreet. Drie seconden, oude voorbeelden uit 2019, de bank en de telefoon. Elke stap kun je zien gebeuren.

Je omkeerstap

“Verandering volgt waar keuze leidt.”
Reginald Markes, relatietherapeut

Waar gaat deze les over

Dit is de belangrijkste les van het huiswerk. Je recept laat zien hoe je in de puree belandt. Je omkeerstap laat zien waar je eruit stapt. Het recept is geen einddoel, het is de brug naar ander gedrag.
Veranderen wil iedereen. Kiezen doe je zelf. Je omkeerstap is die keuze: op één vaste plek in je recept doe je bewust iets anders.

Waarom één stap genoeg is

Je recept is een keten van stappen. Haal je er één schakel uit, dan lukt het gerecht niet meer zoals altijd. Je hoeft dus geen nieuw leven te bedenken, en geen perfect nieuw recept. Eén herkenbare stap anders doen is genoeg om het patroon te onderbreken.

Zoek de omkering

Kijk naar je eigen recept, en stel jezelf vier vragen:

• Welke stap is het meest bepalend?
• Welke stap doe ik het vaakst?
• Welke stap merk ik het vroegst op?
• Welke stap is het makkelijkst om anders te doen?

Kies dan één stap, en bedenk wat je in plaats daarvan doet. Bij het recept van Sander:

• In plaats van reageren binnen drie seconden: tel tot tien en adem uit.
• In plaats van oude voorbeelden erbij halen: blijf bij deze ene situatie.
• In plaats van “Jij begrijpt het altijd verkeerd”: vraag “Wat bedoel je precies?”
• In plaats van weglopen: zeg “Ik merk dat ik gespannen raak. Ik wil even pauzeren en er straks op terugkomen.”

Een goede omkeerstap is klein, concreet en direct uit te voeren. “Ik ga rustiger reageren” is een goed voornemen. “Ik adem uit en vraag wat je bedoelt” is een omkeerstap.

Mislukken hoort erbij

Een omkeerstap zetten is een risico nemen. Je stapt uit je comfortzone, de plek waar je vooral bezig bent met wat kan mislukken. Mislukken en slagen bestaan pas als je het risico neemt. Mislukt het? Mooi! Pas je aanpak aan en neem weer risico. Slaagt het? Mooi! Doe het nog een keer.

Valkuilen

• Te groot beginnen. Je wilt het hele recept in één keer omgooien. Zo raak je overvraagd, en val je terug in het oude gerecht.
• Te vaag blijven. “Ik ga het anders doen” kun je niet uitvoeren. Een omkeerstap kun je zien gebeuren.
• Ja zeggen, nee doen. Je schrijft je omkeerstap op, en doet toch weer het oude. Zeg je “Ja!” en doe je “Nee!”? Dan is “Nee!” je echte keuze. Kijk eerlijk wat je kiest.
• Opgeven na één keer. Het patroon is jaren oud. Eén mislukte poging zegt niets. Tien pogingen zeggen veel.

Uit de praktijk

Sander kiest zijn omkeerstap. De stap die hij het vroegst opmerkt, is het moment dat hij kritiek hoort. De stap die het meest bepaalt, is reageren binnen drie seconden. Hij schrijft op: “In plaats van binnen drie seconden te reageren, adem ik uit en vraag ik: wat bedoel je precies?”
Na een week kijkt hij terug. Vijf keer kwam het patroon langs. Twee keer lukte het om te vragen wat Noor bedoelde. Eén van die keren zei ze: “Ik maak me zorgen om je. Je werkt zo hard.” Er was helemaal geen kritiek.
“Drie keer ging het mis,” zegt Sander. “Maar die ene keer heb ik iets gehoord wat ik anders nooit had gehoord.”

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Beantwoord de vier vragen. Welke stap in je recept is het meest bepalend, het vaakst, het vroegst, het makkelijkst?
2. Kies één omkeerstap. Schrijf op: “In plaats van …, doe ik …” Maak hem zo klein en concreet dat je hem kunt zien gebeuren.
3. Bepaal je signaal. Waaraan merk je dat de stap eraan komt? Een gedachte, een gevoel in je lichaam, een zin van de ander?
4. Voer hem een week lang uit. Elke keer dat je het signaal herkent.
5. Kijk terug. Wanneer kwam het patroon langs? Lukte het om te onderbreken? Wat gebeurde er toen, en wat probeer je de volgende keer?

Het allerbelangrijkste

Je recept laat zien hoe je in de puree belandt. Je omkeerstap laat zien waar je eruit kunt stappen. Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Kies één stap, en kies hem steeds opnieuw.

Bronnen en verder lezen

• Bruno-Paul De Roeck, Recepten om in de puree te raken (Uitgeverij De Toorts)
• Ons blog: Gezonde ruzie: 3 redenen waarom het je relatie versterkt