Grenzen stellen!

Tot hier, en samen verder!

“Grenzen durven stellen gaat over de moed om van jezelf te houden, ook als je daarmee een ander kunt teleurstellen.”
Brené Brown, onderzoeker naar kwetsbaarheid en moed

De grens is de plek waar de een begint en de ander ophoudt, en andersom. Grenzen gaan niet over gevangennemen, maar over vrijheid. Aan je eigen kant van de grens heb je alle vrijheid.

Het doel van dit huiswerk: dat jullie elkaar aan de grens ontmoeten. Niet eroverheen, niet ervandaan, maar precies daar. Daar wordt duidelijk wie wat nodig heeft. En daar ontstaat echte nabijheid.

Niet: “Jij moet mijn grens respecteren”

We zeggen het allemaal weleens: “Jij moet mijn grens respecteren.” Het klinkt redelijk. Toch zit er een denkfout in.

Vaak weet de ander niet eens waar jouw grens ligt, omdat je hem nooit duidelijk hebt neergelegd. En met die zin leg je de verantwoordelijkheid bij de ander. Je partner moet er iets mee, en jij wacht af.

Het gaat niet om respecteren. Het gaat om bewaken. Wie zijn eigen grens bewaakt, komt degene die eroverheen gaat vanzelf tegen. Hopelijk aan de grens. Precies daar ontstaat de plek waar het duidelijk kan worden.

Dit huiswerk ontwikkelt drie vaardigheden:

• Een grens helder stellen en zelf bewaken.
• Een grens van je partner ontvangen en respecteren.
• Anders kiezen als je over een grens bent gegaan.

Dit huiswerk heeft vier lessen. Jullie doen ze allebei. Ieder van jullie stelt grenzen, en ieder krijgt ze te horen.

Durf het spannende gesprek

Een grens uitspreken voelt riskant. Je partner kan boos worden, of teleurgesteld. Daarom blijven veel grenzen in de comfortzone hangen: onuitgesproken, en daardoor onbewaakt.

Daar groeit niets. Van voorzichtig naar zorgvuldig: kies bewust welke grens je uitspreekt, en spreek hem dan ook uit. Verandering volgt waar keuze leidt.

Komen jullie er niet uit?

Bespreek het samen. Vertel elkaar hoe jij het ziet, en luister naar hoe de ander het ziet. Twee perspectieven zijn geen ruzie, het is informatie.

Komen jullie samen niet verder? Wordt een duidelijke grens steeds opnieuw genegeerd, of voelt het niet veilig om een grens te stellen? Zet dan thuis niet door. Neem het mee naar de volgende sessie, of neem eerder contact met ons op.

Werkboek en materiaal

Bij dit huiswerk hoort een werkboek met alle invulbladen uit de lessen. Je kunt het printen en met de hand invullen, of de PDF op je computer of tablet invullen en bewaren.

Het werkboek is een steun bij het huiswerk, geen vervanging. Lees eerst de les, en vul daarna het blad in. Zo weet je waarom je doet wat je doet.

Is een vak te klein, of wil je ergens dieper op ingaan? Werk het dan verder uit in je notitieboekje.

Wat je opschrijft, is persoonlijk. Bewaar je werkboek op een plek die van jou is. Jullie werken samen aan dit huiswerk, maar ieder heeft een eigen werkboek. Wat je wilt delen, bepaal je zelf. Neem het mee naar de sessie, dan kijken we er samen naar.

Download: Werkboek Grenzen stellen!

Zeg waar jouw grens ligt

“Mensen kunnen jouw grenzen niet raden aan je lichaamstaal of aan verwachtingen die je nooit hebt uitgesproken.”
Nedra Glover Tawwab, therapeut en auteur van Gezonde grenzen

Waar gaat deze les over

Een grens die je niet uitspreekt, is geen grens. Het is een verwachting. Zuchten, stil worden, hinten en hopen dat de ander het snapt: dat is geen grens stellen.

Aangeven waar jouw grens ligt, is jouw werk. Niet dat van je partner.

Een grens gaat over jou, niet over de ander. Je zegt wat jij wel en niet accepteert, en wat jij doet als het toch gebeurt. Je bepaalt niet hoe je partner moet zijn. En een grens heeft geen toestemming nodig om een grens te mogen zijn.

Zo bouw je een grens

1. Wat. Welk gedrag is voor jou de grens? Zo concreet mogelijk. Hoe concreter, hoe minder discussie achteraf.
2. Waarom. Eén zin over wat het met je doet. Geen pleidooi.
3. Wat jij doet. Wat doe je zelf als het toch gebeurt?

Zo klinkt het

• “Ik wil niet dat je voor ons allebei ja zegt zonder het mij te vragen. Dan voel ik me niet meegeteld. Gebeurt het toch, dan beslis ik zelf of ik meega.”
• “Ik wil geen zware gesprekken meer na tien uur ’s avonds. Dan lig ik wakker. Begin je er toch over, dan zeg ik: morgen graag. En dan ga ik slapen.”
• “Ik wil niet dat je grappen over mij maakt waar anderen bij zijn. Ik voel me dan voor schut gezet. Gebeurt het toch, dan zeg ik er ter plekke iets van.”

Valkuilen

• Hinten en hopen. Zuchten, een opmerking, een koude schouder. De ander voelt dat er iets is, maar weet niet wat. En jij voelt je niet gezien.
• Een regel voor de ander. “Jij mag nooit meer boos worden” is geen grens. Dat ligt aan de andere kant van de grens.
• Blijven uitleggen. Wie voor de zoveelste keer betere argumenten zoekt, vraagt eigenlijk om toestemming.
• Zwijgen en opsparen. Ingeslikte grenzen komen terug als wrok, afstand of een dichtslaande deur.

Uit de praktijk

Neem Femke en Ruben. Bijna elke zondag nodigt Ruben zijn ouders uit voor de lunch. Femke zucht, ruimt nadrukkelijk op en is de rest van de dag kortaf. Na een paar maanden barst ze: “Jij moet mijn grenzen eens gaan respecteren!”

Ruben kijkt haar verbaasd aan. “Welke grens?”

Femke wil boos worden, en dan dringt het tot haar door. Ze heeft het nooit gezegd. Ze heeft gezucht, gehoopt en gewacht. Ruben kon het niet weten.

Een week later zegt ze het wel: “Ik wil minstens twee zondagen per maand voor ons samen. Die heb ik nodig om op te laden. Nodig je je ouders toch uit op zo’n zondag, dan ga ik die middag mijn eigen gang.” Ruben knikt. “Dat had je eerder mogen zeggen.” Ze lachen er allebei om.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Zoek één echte grens. Vraag jezelf: wat gebeurt hier met mij? Wat is voor mij niet oké? Wat heb ik nodig?
2. Schrijf hem op in drie delen. “Ik wil niet dat … Want … Gebeurt het toch, dan …”
3. Spreek een kleine grens uit. Eentje waar weinig op het spel staat. Op een rustig moment, in ik-taal, één keer, zonder je te verdedigen.
4. Spreek een grens uit die spannend is. Eentje waarbij je opziet tegen de reactie van je partner.

Het allerbelangrijkste

Je partner kan jouw grens niet respecteren als die nergens te vinden is. Zeg helder wat je wel en niet wilt, waarom, en wat je doet als het toch gebeurt. Dat is jouw werk, en daar heb je niemands toestemming voor nodig.

Bronnen en verder lezen

• Nedra Glover Tawwab, Gezonde grenzen (oorspronkelijk: Set Boundaries, Find Peace, 2021). Zie ook het fragment bij de uitgever (Engelstalig)
• Ons blog: Het belang van grenzen stellen in relaties

Bewaak je eigen grens

“We veranderen ons gedrag pas als de pijn van hetzelfde blijven groter wordt dan de pijn van veranderen.”
Henry Cloud, psycholoog en co-auteur van Grenzen

Waar gaat deze les over

Een grens zonder gevolg is een wens. Zeg je steeds dat iets jouw grens is, en verandert er niets als hij wordt overschreden? Dan leert je partner dat jouw grens onderhandelbaar is.

Wachten tot je partner jouw grens respecteert, is wachten tot een ander jouw werk doet. Bewaken doe je zelf.

Jullie hebben allebei alle vrijheid aan je eigen kant van de grens. Neemt je partner de vrijheid om over jouw grens te gaan? Dan heb jij de vrijheid om daar consequenties aan te verbinden.

En als jij je grens bewaakt, kom je degene die eroverheen gaat vanzelf tegen. Daar, aan de grens, ontmoeten jullie elkaar. Daar kan het duidelijk worden.

Een consequentie is geen straf

Jullie zijn twee volwassen, gelijkwaardige partners. Je hoeft elkaar niet op te voeden, te corrigeren of te straffen.

Een consequentie is wat jij zelf doet om je grens te bewaken. Het is iets waar je zelf controle over hebt. Het doel is niet de ander pijn doen, bang maken of dwingen. Het doel is zorgen voor jezelf.

Niet: “Als jij zo doet, krijg je daar spijt van.”
Wel: “Dit is de grens waar ik het over had. Ik stop nu met dit gesprek. Vanavond praat ik er graag opnieuw over.”

Consequenties groeien mee

Iedereen gaat weleens onbedoeld over een grens. Kijk daarom vooral naar wat er daarna gebeurt. Wordt het erkend? Komt er herstel? Kiest je partner daarna zichtbaar ander gedrag? Dan was het een vergissing. Zo niet, dan is het een patroon.

Tussen “ik slik het weer” en “ik ga weg” zit veel ruimte:

1. Het gesprek stoppen, en hervatten als het respectvol kan.
2. Afstand nemen, of ergens niet aan meedoen.
3. Een verantwoordelijkheid teruggeven die je steeds overnam.
4. Aangeven dat je eerst ander gedrag wilt zien.

Blijft je partner structureel over een duidelijke grens gaan? Dan is weggaan ook een consequentie. Het is de zwaarste, en er zit veel ruimte vóór. Bespreek die stap altijd eerst met ons.

Valkuilen

• Wachten op respect. “Jij moet mijn grens respecteren” en dan afwachten. Zo geef je je grens uit handen.
• Zeggen en niet doen. Zeg je dat het je grens is, maar doe je niets? Dan kies je er in feite voor om hem los te laten.
• De verkapte straf. “Als jij niet doet wat ik wil, zorg ik dat je er last van krijgt.” Dat is controle, geen grens.
• Meteen het zwaarste middel. Wie bij elke overschrijding dreigt met weggaan, heeft geen treden meer over. Kies wat past bij de situatie.

Uit de praktijk

Neem Nadia en Sem. Nadia wil niet gebeld worden onder haar werk, behalve als het dringend is. Toch belt Sem bijna elke dag: over de boodschappen, over een rekening, over het weekend. Nadia neemt op, geïrriteerd, en zegt steeds: “Je moet mijn grens nou eens respecteren.” Er verandert niets.

Dan besluit ze haar grens zelf te bewaken. Ze zegt het nog één keer: “Onder mijn werk neem ik niet meer op. Ik bel je terug in mijn pauze. Is het echt dringend, stuur dan een appje met ‘nu bellen’.”

De eerste dag belt Sem drie keer. Nadia neemt niet op en belt hem in haar pauze terug. ’s Avonds is hij boos: “Waarom neem je niet op?” Nadia blijft rustig. “Dit is de grens waar ik het over had.”

Dan komt het echte gesprek. Sem vertelt dat hij onrustig wordt als hij haar een hele dag niet spreekt. Nadia hoort voor het eerst wat er achter het bellen zat. Ze spreken af dat ze hem ’s middags een kort berichtje stuurt. Het bellen stopt.

Zolang Nadia wachtte op respect, gebeurde er niets. Toen ze haar grens bewaakte, kwamen ze elkaar tegen. Aan de grens werd duidelijk wat er speelde.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Bepaal vooraf wat je doet. Kies bij de grens uit les 1 een consequentie waar jij zelf controle over hebt. Zeg hem hardop tegen je partner.
2. Benoem het kort. Wordt je grens overschreden? Zeg alleen: “Dit is de grens waar ik het over had.”
3. Doe wat je gezegd hebt. Rustig, zonder verwijt. Niet harder uitleggen.
4. Blijf bij je grens. Ook als je partner boos of verdrietig reageert.
5. Kijk later samen terug. Was dit een vergissing of een patroon? En wat is er nodig?

Het allerbelangrijkste

Je grens is niet de verantwoordelijkheid van je partner. Hij is de jouwe. Wacht niet op respect, maar bewaak je grens met wat je zelf doet. Dan ontmoeten jullie elkaar aan de grens, en daar kan het duidelijk worden.

Bronnen en verder lezen

• Henry Cloud en John Townsend, Grenzen (oorspronkelijk: Boundaries)
• Henry Cloud en John Townsend, Grenzen in het huwelijk
• Ons blog: Gezonde ruzie: 3 redenen waarom het je relatie versterkt

Ontmoet je partner aan de grens

“Grenzen zijn de afstand waarop ik tegelijk van jou en van mezelf kan houden.”
Prentis Hemphill, therapeut en schrijver

Waar gaat deze les over

Een grens ontvangen is net zo moeilijk als een grens stellen. Een grens voelt al snel als kritiek of afwijzing. Dan wil je je verdedigen, uitleggen, terugslaan of dichtklappen.

Doe dat niet. Ontmoet je partner aan de grens. Je hoeft er niet overheen, en je hoeft er ook niet voor weg te lopen. Hier heb je je BRB hard nodig: beschikbaar, responsief en betrokken.

Je partner bewaakt de eigen grens. Jij bent verantwoordelijk voor wat jij doet als je die grens tegenkomt.

Erkennen is niet instemmen

Je mag een grens moeilijk vinden, of onredelijk. Je mag erover willen praten. Maar het oneens zijn geeft je niet het recht om eroverheen te gaan. Respecteren is een keuze, en die laat je zien in wat je doet.

Niet: “Ik ben het er niet mee eens, dus ik hoef me er niet aan te houden.”
Wel: “Ik respecteer dat dit jouw grens is. En ik wil met je bespreken wat hij voor mij betekent.”

Zo erken je een grens

1. Stop en luister. Bepaal niet meteen of je de grens redelijk vindt.
2. Herhaal hem in je eigen woorden. “Je wilt niet dat ik … Begrijp ik dat goed?”
3. Erken hardop. “Ik hoor dat dit jouw grens is. Ik houd me eraan.”
4. Heb je bezwaar? Zeg dat, en respecteer de grens intussen. “Ik vind dit lastig. Mag ik er morgen met je over praten? Tot die tijd houd ik me eraan.”

Zo klinkt het

Niet: “Doe niet zo moeilijk, het was maar een grapje.”
Wel: “Je wilt niet dat ik grappen over je maak waar anderen bij zijn. Dat doe ik niet meer.”

Niet: “Jij zegt zelf ook weleens ja zonder mij.”
Wel: “Je wilt eerst gevraagd worden. Ik overleg voortaan eerst met jou.”

Niet: “Maar dit moet nú besproken worden.”
Wel: “Oké, niet na tienen. Wanneer past het jou morgen?”

Valkuilen

• De grens als afwijzing horen. Een grens gaat over wat je partner nodig heeft, niet over wat jij waard bent.
• De tegenaanval. “En jij dan?” Jouw eigen grens mag er zijn, maar niet als antwoord op die van je partner.
• Onderhandelen op het moment zelf. Eerst erkennen. Praten komt later.

Uit de praktijk

Neem Mila en Joris. Mila zegt op een avond: “Ik wil niet dat je met je vrienden over onze ruzies praat.” Joris voelt zich meteen aangevallen. “Dus ik mag nergens meer over praten? Ik heb ook mensen nodig.”

Ze draaien in een kringetje. Dan probeert Joris het anders. Hij haalt adem. “Je wilt niet dat ik onze ruzies met mijn vrienden bespreek. Klopt dat?”

Mila knikt, en haar stem wordt zachter. “Als ik ze daarna zie, voelt het alsof ik bij hen al verloren heb.”

Dat had Joris nooit zo gezien. Omdat hij de grens eerst erkende, was er ruimte voor wat erachter zat. En daarna ook voor zijn eigen behoefte. Ze spreken af dat hij met één goede vriend mag praten over hoe hij zich voelt, zonder te vertellen wat Mila zei of deed.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Luister zonder te onderbreken. Spreekt je partner een grens uit? Laat je partner uitpraten.
2. Herhaal en check. “Je wilt niet dat ik … Begrijp ik dat goed?”
3. Erken een grens die je raakt. Zonder je te verdedigen, zonder “ja maar”.
4. Houd je aan een grens waar je het niet mee eens bent. En ga er later, in rust, over in gesprek.

Het allerbelangrijkste

Een grens ontvangen is geen nederlaag. Het is een uitnodiging om elkaar te ontmoeten. Eerst erkennen, dan pas praten. Je hoeft het niet eens te zijn om een grens te respecteren, en juist daardoor ontstaat er ruimte voor jullie allebei.

Bronnen en verder lezen

• Nedra Glover Tawwab, Gezonde grenzen (oorspronkelijk: Set Boundaries, Find Peace, 2021)
• Ons blog: Waarom jullie communicatieproblemen niet het échte probleem zijn

Over de grens? Kies opnieuw!

“Verandering volgt waar keuze leidt.”
Reginald Markes, relatietherapeut

Waar gaat deze les over

Het gaat gebeuren. Ook met de beste bedoelingen ga je weleens over de grens van je partner. Wat telt, is wat je daarna kiest en doet. Daaraan merkt je partner of een grens bij jou veilig is.

Vier stappen

1. Stop. Zodra je het merkt, of zodra je partner het zegt. Niet eerst uitleggen dat je het anders bedoelde. Je bedoeling telt, maar neemt de impact niet weg.

2. Erken. Benoem precies wat je deed, zonder “maar”.

Niet: “Sorry dat jij je zo voelt.” Of: “Sorry, maar jij deed ook …”
Wel: “Ik heb weer ja gezegd zonder het je te vragen. Dat was jouw grens, en ik ging eroverheen.”

3. Kijk naar jezelf. Stel jezelf deze vragen, en deel het antwoord:

• Wat gebeurde er in mij vlak voordat ik over de grens ging?
• Wat wilde ik bereiken of voorkomen?
• Waar koos ik op dat moment voor: mijn eigen behoefte, boosheid of angst, in plaats van jouw grens?

Dit is zelfreflectie, geen zelfveroordeling. “Ik ben ook een waardeloze partner” helpt niemand. Dan moet je partner jou weer troosten.

4. Kies. Kies bewust om gedrag dat niet werkt aan te passen. Zeg hardop wat je kiest, en voer het uit. Vraag daarna: “Wat heb jij nodig om hier weer op te kunnen vertrouwen?”

Aan je gedrag is te zien wat je werkelijk kiest. Zeg je “Ja!” en doe je “Nee!”? Dan is “Nee!” je echte keuze.

Valkuilen

• Sorry als eindpunt. Een excuus hoort erbij, maar herstel is groter dan sorry.
• Uitleggen als verdediging. “Ik bedoelde het niet zo” gaat over jou, niet over je partner.
• Willen zonder kiezen. “Ik wil echt veranderen” is een wens. Kies wat je anders doet, en doe het.

Uit de praktijk

Neem Kim en Thomas. Kim heeft het helder gezegd: “Kom je later thuis dan afgesproken, app me dan. Anders ga ik me zorgen maken, en dan eet ik zonder jou.” Thomas belooft het. Twee weken later komt hij weer twee uur te laat binnen, zonder bericht.

Hij begint meteen: “Ja, maar de vergadering liep uit, en daarna…” Dan stopt hij. “Nee. Ik had beloofd je te appen, en dat heb ik niet gedaan.”

Later die avond kijkt hij eerlijk naar zichzelf. “Ik ben het niet vergeten. Ik wilde niet degene zijn die steeds als eerste weg moet. Ik koos ervoor om erbij te horen, en niet voor jouw grens.”

Daar schrikken ze allebei van. Het was geen vergeetachtigheid, het was een keuze. En dus kan Thomas ook anders kiezen. “Vanaf nu zet ik om vijf uur een wekker. Dan app ik je hoe laat ik thuis ben.” Hij houdt het vol. Na een paar weken hoeft de wekker niet meer.

Opdrachten

Begin bij opdracht 1. Zet de volgende stap pas als de vorige stevig staat.

1. Erken zonder “maar”. Kaart je partner een overschrijding aan? Erken wat je deed, zonder uitleg.
2. Schrijf het op. Kies een moment waarop je over een grens van je partner ging. Schrijf stap 2, 3 en 4 voor jezelf op. Vertel het daarna aan je partner. Die luistert alleen.
3. Merk het zelf op. Zie je achteraf dat je over een grens ging? Begin er zelf over, voordat je partner het zegt.
4. Zie hem aankomen. Merk het moment op vlak voordat je over de grens gaat, en kies anders.

Het allerbelangrijkste

Over een grens gaan is menselijk. Wat telt, is wat je daarna kiest. Stop, erken zonder “maar”, kijk eerlijk naar jezelf en kies zichtbaar ander gedrag. Een grens respecteren zie je in wat je doet, niet in wat je belooft.

Bronnen en verder lezen

• Henry Cloud en John Townsend, Grenzen (oorspronkelijk: Boundaries)
• Ons blog: 5 tips om zelf je relatie te verbeteren